يابد حكومت آن خطه را نويد داد « 1 » . تازيان ناچار با نتايج و فتوحات حقيرتر ساختند و ضمنا بايد گفت كه اين پيروزيها فقط در جنوب كشور جنبهء پايدار و استوار داشته بود . قتيبه در بخارا و سمرقند و برخى نقاط ديگر مساجدى بنا كرد « 2 » و مردم بخارا را مجبور كرد نيمى از خانه‌هاى شهرستان را به اعراب واگذار كنند « 3 » . ( اين روش « 4 » در عهد نخستين حكام خراسان در مرو نيز اعمال مىشده است ) . اهالى سمرقند ، به قولى « 5 » مجبور شدند شهر خويش را بالكل ترك كنند و آن شهر را اعراب اشغال كردند و ضمنا قتيبه آياتى از قرآن دربارهء هلاكت قبايل عاد و ثمود خواند . لشكريان قتيبه از سمت شمال تا شاش و از جنوب شرقى تا كاشغر - كه در آنزمان جزو امپراطورى چين بوده - رسيدند « 6 » .

--> ( 1 ) - يعقوبى ، « تاريخ » ، I I ، 346 ؛ اين مورخ ( همانجا ، 192 ) مىگويد كه در عهد خليفه عثمان همين مطلب به عبد اللّه بن عامر حاكم بصره و سعيد بن العاص حاكم كوفه در مورد خراسان اعلام شد . ( 2 ) - رجوع شود به ص 257 و 275 ( و نيز رجوع شود به مقاله‌هاى ا . اى . اسميرنوا ، « از تاريخ فتوحات عرب » ؛ در « تاريخ پيمان سمرقند » . - تحريريه ) ( 3 ) - نرشخى ، چاپ شفر ، 51 . ( 4 ) - بلاذرى ، 410 ؛ متون ، ص 1 ( گرديزى ) . ( 5 ) - طبرى ، I I ، 1250 . چون در ميان منابع اختلاف است ، شايد به‌رغم گواهى طبرى ، چنين اقدامى فقط در سال 95 هجرى / 713 ميلادى ، پس از غدر اهالى و تسخير مجدد سغد به عمل آمده باشد . ( رجوع شود به بارتولد ، Die Altturkischen 12 - 11 . inschriften , S ( 6 ) - طبرى ( I I ؛ 1276 ، ح . آ . ر . گيب the Arab invasion of » ، Gibb ( . Sp 467 P ، « Kashgar كه مىگويد قتيبه در واقع از مرز چين عبور نكرده بوده حق دارد .